Agamemnon ve Ailesi

Yunan mitolojisinde Miken kralı olarak geçen Agamemnon, Atreus ile Aerope’nin oğlu ve Sparta kralı olan Menelaos’un da kardeşidir. Truva Savaşı’nda ordunun başına geçerek askerleri yöneten de Agamemnon olmuştur. Agamemnon, kralların kralı olarak da geçer. Mitoloji anlatılarına göre Zeus; Aiakos Ocağı’na güç, Amythaon Ocağı’na bilgelik, buna karşın Atreus Ocağı’na (Agamemnon’un soyu) ise, zenginlik vermiştir.Dillere destan bir zenginliğe sahip olan Agamemnon, Mykene, Korinth, Kleonae, Orneiae, Arathyrea, Sikyon, Hyperesia, Gonoessa, Pellene, Aigion, Aigialos ve Helike krallarının tamamından, üzerinde yaşadıkları topraklar ve denizler için vergi almaktaydı.

Agamemnon, Klytemnestra ile evliydi. Bu evlilikten Orestes adında bir erkek çocuk ile Elektra, İphigeneia ve Khrysothemis adında üç kız çocuğu dünyaya geldi. Agamemnon ve ailesinin yaşadıkları, pek çok tragedyaya da esin kaynağı olmuştur. Yaşadıkları trajik olayların çoğu, Agamemnon’nun atalarından olan Tantalos’un tanrılar tarafından lanetlenmesi sonucu olmuştur.

Tantalos’un Lanetlenmesi

Tanrılar ölümlülerde aşırılığı sevmez ve genelde bireysel olarak cezlandırırlardı. Bazen de Atreusoğulları (Agamemnon’un soyu) sülalesinde olduğu gibi lanet tüm aileyi kapsardı. Agamemnon’un atalarından olan Tantalos’u, tanrılar sever ve sofralarına çağırırdı. Daha sonra Tantalos bağışlanamaz bir suç işledi. Bu suçla ilgili iki farklı hikaye anlatılmaktadır. Birincisinde, Tantalos ölümlülere tanrısal sırları açıklamıştır; diğer anlatımda ise, öz oğlu Pelops’u öldüren Tantalos, tanrıların öngörü yeteneğini sınamak için oğlu Pelops’u onlara yemek olarak sunmuştur.

Tanrılar cinayeti anlar ve Tantalos’u Ölüler Ülkesi’nde örnek bir cezaya çarptırırlar. Tanrıların verdiği ceza ise şöyle anlatılmaktadır:

Tantalos’un mahkum edildiği yerin üstüne

Bereketli ülkenin meyvelerinin dallarını yaydı

Spil dağındaki gölün sularına gömüldü Tantalos, yarı beline kadar

Başının üzerinden meyveler dolu dallar sarkıttılar

Acıktığında yemişlere uzanır ama  çekilir rüzgarla meyveli dallar

Susayınca kaybolur çekilir çenesi altındaki buz gibi sular

Aç ve susuz kalmaya mahkum oldu böylece sonsuza kadar

Tantalos’un torunları ve torunlarının çocukları da bir çok trajik olay yaşamıştır. Tantolos’un torunları Atreus ile Thyestes, Mykenai(Miken) Krallığının hakimiyeti üzerine çekişirler. Agamemnon’un babası olan Atreus favoridir ama bu önceliği onu, Thyestes’in çocuklarını öldürtüp babalarına yemek olarak sunmaktan alıkoymaz. Thyestes’in kendi kızı Pelopia ile zinasından, Agamemnon’u öldürecek olan Aigisthos doğar.

İphigeneia’nın Kurban Edilmesi

Truva kralı Priamos ile Hekabe’nin oğlu olan Paris, Sparta kralı Menelaos’un karısı Helen’i kaçırır ve sonucunda Troya (Truva) Savaşı çıkar.

Menelaus ve kardeşi Miken kralı Agamemnon önderliğinde, bir donanma toplanır. Bütün donanma, yelken açmaya hazırlandığında rüzgar aniden kesiliverir. Kahin, bu durgunluğun Artemis’in öfkesinden kaynaklandığını ve Agamemnon’un Artemis’e adanmış bir hayvanı öldürerek tanrıçaya karşı suç işlediğini söyler. Artemis’in öfkesi, ancak Agamemnon kendi kızı İphigeneia’yı ona kurban ederse yatışacaktır.

Agamemnon baskılara dayanamaz ve kızını Akhilleus’la nişanlama bahanesiyle Mykenai(Miken)’den getirtir. Genç kız boşuna yalvarır. Agamemnon çaresizdir ve kızının kurban edilmesinde rahiplik etmek zorunda kalır.

Artemis’in öfkesinin dinmesiyle gemiler tekrar yola koyulabilir. İphigeneia’nın kurban edilişi hakkında söylenen bir başka hikayede ise, Artemis sonunda genç kıza acımış, onun yerine bir maral(geyik) koymuş, sonra kendi rahibesi olmak üzere onu alıp Tauris’e götürmüştür.

 Agamemnon ve Akhilleus’un Kavgası

Troya Savaşı sırasında Agamemnon, bir Apollon rahibi olan Khryses’in kızını esir alır. Kızı Khryses’in fidyesini ödeyerek kurtarmaya gelen Apollon rahibi, Agamemnon tarafından hakarete uğrayarak kovulur. Gururu incinen Khryses tanrı Apollon’a dualar ederek ondan yardım ister. Apollon bu yakarışlar üzerine Yunanlıları günlerce ok yağmuruna tutar. Bunun üzerine Agamemnon vakit kaybetmeden, istemeyerek de olsa Khryseis’i yüklü armağanlarla babasının yanına gönderir. Fakat Agamemnon bu kaybını, Akhilleus’a verilmesine karar verilen Briseis’i ondan geri isteyerek karşılama yoluna gider.

Bundan sonra Agamemnon ile Akhilleus arasında çıkan kavga, bir çok olayı da olumsuz yönde etkilemiştir. Agamemnon’un bu olayda karakteri ve kişiliği bütün açıklığıyla ortaya serilmiştir. Agamemnon kraldır ve kendini, emrindeki insanlardan üstün görmekte ve buna göre davranmaktadır.

Bu olay üzerine Akhilleus, Troya’da Agamemnon ile birlikte savaşmayı reddederek çadırına çekilir. Akhilleus ve emrindeki Myrmidonların savaş meydanından çekildiklerini gören Troyalılar, cesaretlerini toplayarak şiddetli bir saldırıya geçerler. Bunun üzerine Agamemnon, Troyalılarla ateşkes imzalamak zorunda kalır.

Agamemnon ve Klytaimnestra

Klytaimnestra’nın Agamemnon’u sevmesi için gerçekten çok az sebep bulunuyordu. Çünkü Agamemnon, önce onun kocasını ve kucağındaki çocuğunu acımasızca öldürmüştü. Daha sonra Klytaimnestra’yı zorla kendisiyle evlenmeye mecbur bırakmıştı. Üstelik öz kızı İphigeneia’nın kurban edilmesine bizzat kendisi karar vermişti. Ardından da bitmeyeceği söylenen uzun Troya Savaşı’na katılmıştı. Tüm bunlara ek olarak, dönüşte kahin Kassandra’yı yanında getirmesi öfkeyi artırmıştı.

Agamemnon, Troya Savaşı için yola çıktığında, Aigisthos onlarla savaşa gitmeyi kabul etmeyip, Argos’ta kalmış ve Atreus Ocağından intikam almak için hazırlıklara başlamıştı. Aigisthos, Kraliçe Klytaimnestra’yı baştan çıkartarak sadece ona sahip olmakla kalmayacak, ülkeye dönecek olan Agamemnon’u da öldürmeyi başaracaktı.

Klytaimnestra, savaştan yorgun dönen kocasını karşılamak için yolları önce mor halılarla donattı ve ardından onu olabilecek en sevecen tavırla selamladı. Daha sonra, köle kızların özenle hazırladığı banyoya götürerek Agamemnon’u sıcak hamamda rahatlattı. Kral, kendisi için düzenlenen görkemli ziyafete katılmak üzere hamamdan dışarı adımını atmıştı ki bu sırada Klytaimnestra ona yaklaşarak, sanki kocasını havluyla saracakmış gibi bir hareketle, bizzat kendisinin ördüğü ve ne kol ne de yaka kısmı bulunan ağı üzerine attı. Böylece, balık gibi ağın içinde sıkışıp kalan Agamemnon, Aigisthos’un elindeki çift ağızlı kılıçla arka arkaya indirdiği darbeler sonucunda can verdi. Bunun hemen ardından Klytaimnestra, baltayı eline alarak son darbeyi indirdi ve kocasının başını vücudundan ayırarak ihaneti tamamladı.

Bu kanlı katliam, Ocak ayının 13’ünde meydana geldi. Üstelik Klytaimnestra, ilahi cezadan hiç çekinmeksizin, her ayın 13’ünü kutsal bir gün ilan etti. Böylece, kendisine yardım ettiğine inandığı tanrılara koyunların kurban edildiği ve çeşitli dansların sergilendiği şölenler düzenlemeye başladı.

Orestes’in İntikamı

Aigisthos, Agamemnon’un ölümünün ardından Mykene’de (Miken) tam yedi yıl boyunca tahtı gasp etmiş bir şekilde hüküm sürdü ve bu süre zarfında kralın tüm hazinelerini savurganca harcadı. Öte yandan Elektra, annesi Klytaimnestra ve Aigisthos’u “katil ve zinacılar” şeklinde anmaktan vazgeçmediği için ağır şekilde cezalandırılmakla tehdit edildi. Sonuç olarak Elektra’nın, ülke dışına sürülerek uzak bir şehre götürülmesine ve burada güneş ışığının bile sızmadığı bir zindana kapatılmasına karar verildi. Bunun üzerine Elektra, gizlice Orestes’e haber göndererek ondan, kendisinden beklenen intikamı almasını talep etti.

Öte yandan delikanlılık çağına gelen Orestes, öncelikle Delphoi Kehaneti’ne giderek babasının intikamını alıp almaması gerektiğini danıştı. Kehanetin kesin bir dille “almalısın” cevabını vermesinin ardından Orestes, bu uyarıyı dikkate alarak Atina üzerinden gizlice Mykene’ye geri döndü ve böylece annesi ile Aigisthos’u öldürmek için gerekli hazırlıklara başladı.

Orestes, saraya ulaştığında öncelikle Daulis’ten gelen bir Aiolialı olduğunu söyleyerek önemli bir haber getirdiğini bildirir. Bu habere göre Orestes hayatını kaybetmiş, dahası külleri tunçtan yapılmış bir vazoya konulmuştur. Bunu duyan Klytaimnestra ise derin bir nefes alarak rahatlar ve gelen yabancıyı içeri buyur eder. Hemen ardından Aigisthos’a haber göndererek artık endişelenmemesini, silahsız ve muhafızsız bir şekilde saraya gelebileceğini söyler.

Nihayet saraya gelen Aigisthos, duyduğu haberin de etkisiyle iyice gevşer ve muhafızlarına dışarı çıkmalarını emreder. Tam da bu sırada Orestes kılıcını bir anda çekerek Aigisthos’u oracıkta öldürür. Bunun üzerine Klytaimnestra, yabancının Orestes olduğunu anlar. Oğlunun kalbini yumuşatmak için ona göğüslerini gösterir. Ancak Orestes geri adım atmaz. Kılıcını kaldırarak annesinin başını gövdesinden ayırır.
Kraliçenin cansız bedeni, aşığının yanına düşer.

Yararlanılan Kaynaklar

• Arthur Cotterell ve Rachel Storm – Büyük Dünya Mitoloji Ansiklopedisi
• Donna Rosenberg – Dünya Mitolojisi
• Andre Bonnard – Antik Yunan Uygarlığı
• Colette Estin/Helene Laporte – Yunan ve Roma Mitolojisi
• Robert Graves – Yunan Mitleri