Gaia, Khaos’tan sonra meydana gelen, tanrıdan çok dünyayı, yeri ve evrensel bir öğe olarak toprağı simgeleyen kozmik bir varlıktır.

Hesiodos, Theogonia eserinde Tanrı soylarının başlangıcını şu dizelerle anlatır;

Khaos’tu hepsinden önce var olan,

Sonra geniş göğüslü Gaia, Ana Toprak,

Sürekli, sağlam tabanı bütün ölümsüzlerin,

Onlar ki tepelerinde otururlar karlı Olympos’un

Ve yol yol toprağın dibindeki karanlık Tartaros’ta,

Ve sonra Eros, en güzeli ölümsüz tanrıların,

O Eros ki elini ayağını çözer canlıların,

Ve insanların da tanrıların da ellerinden alır

Yüreklerini, akıl ve istem güçlerini.

Gaia. 8838 Tellus. Roman relief, 13-9 BC. Marble, Ara Pacis. Royal Cast Collection, Copenhagen.

 “Bütün ölümsüzlerin sürekli, sağlam tabanı” olarak tanımlanan Gaia, “parthenogenesis” (kendi kendine doğurma) prensibine göre ilk önce Uranos’u (Gök) sonra Dağları ve Pontos’u (Deniz) yaratır.

Hesidos Theogonia 126 - 133

Toprak bir varlık yarattı kendine eşit:

Dört bir yanını saran Uranos, yıldızlı Gök’ü,

Mutlu tanrıların sürekli, sağlam yurdunu.

Yüksek dağları yarattı sonra,

Konaklarında tanrıçalar oturan dağları.

Sonra denizi yarattı, ekin vermez denizi:

Azgın dalgalarıyla şişen Pontos’u.

Kimseyle sevişip birleşmeden yaptı bunu. 

Sonrasında Uranos’la birleşen Gaia, Titanları (Okeanos, Koios, Hyperion, İapetos, Theaia, Rheia, Themis, Mnemosyne, Phoibe, Thetys ve Kronos), daha sonra Zeus’a şimşek ve yıldırımları verecek olan alınlarında tek gözleri bulunan  Kyklopları (Brontes, Steropes, Arges) ve yüz kollu, elli başlı Hekatonkheirleri (Kottos, Gyes, Briareos) doğurur.

Uranos ile Gaia mozaikte
Hesidos Theogonia 134 - 153

Sonra sarmaşıp kucaklaşıp Uranos’la

Doğurdu derin anaforlu Okeanos’u

Ve Koios’u, Hyperion’u, İapetos’u,

Theia, Rheia, Themis ve Mnemosyne’yi,

Altın taçlı Phoihe’yi, sevimli Tethys’ü.

Bunlardan sonra Kronos geldi dünyaya,  

O ard düşünceli tanrı,

En belalısı Toprak oğullarının.

Ve Kronos diş biledi: yıldızlı babasına.

 

Sonra Toprak Kyklop’ları doğurdu, azgın yürekli,

Brontes’i, Steropes’i ve helalı Arges’i

-ki bunlar vermiştir Zeus’ a şimşekleri, yıldırımı-

Her bakımdan tanrıya benziyordu bunlar

Ama bir tek gözleri vardı alınlarında

Yuvarlak tek gözlerinden geliyordu adları,

Zorlu, başarılıydılar hep yaptıklarında.

 

Başka oğulları da oldu Gaia ile Uranos’un,

Üç yaman oğul ki korku ile anılır adları:  

Kottos, Biareus, Gyes, başı göklerde çocuklar.  

Her birinin yüz kolu vardı

Omuzlarından sarkan, korkunç,

Ve elli başı güçlü omuzları üstünde.

Korkunçtu koca bedenlerinin amansız gücü.

Daha sonra kendi doğurduğu Pontos ile birleşen Gaia, Nereus, Thaumsai, Phorkys, Keto ve Eurybie’yı doğurdu. Gaia son olarak Tartaros’la birlikte olarak bütün canavarların babası ve en tehlikelisi sayılan, yarı yılan-yarı insan Typhon’u doğurur.

Gaia ve Uranos

Gaia ile Uranos’un birleşmesinden sonraki süreçte evrene egemenlik savaşının ilk belirtisi olan olay gerçekleşir. Uranos hem iğrendiği hem de elinden iktidarını almalarından korktuğu Kyklopları ve Hekatonkheirleri  tek tek Tartarosa hapseder.

Hesidos Theogonia 154 - 159

Böylesi korkunçtu Toprakla Gökün oğulları.

Babaları ilk günden iğrenmişti onlardan,

Doğar doğmaz gün ışınına çıkaracak yerde

Toprağın bağrına saklamıştı onları

Ve Uranos sürdürürken bu korkunç oyunu

Koca Toprak inim inim inliyordu zorundan. 

Bunun üzerine Gaia, “Benden ve bir azılı varlıktan doğan oğullarım, Suçlu bir babanın cezasını verelim, Dinleyin beni, Ne kadar babanız da olsa bu varlık, Odur kötülükleri ilkin tasarlamış olan.”  diyerek Titanları babaları olan Uranos’u cezalandırmaları için kışkırtır ve çelikten bir tırpan yapar. “Ana, ben göreceğim bu işi, sözüm söz, Kötü bir babaya acımam, babamız da olsa, Kötülükleri ilk tasarlayan odur madem.”  diyen Kronos, Uranos’u cezalandırmayı kabul eder.

Bunu duyan Gaia, tırpanı Kronos’a vererek ona pusuya yatmasını söyler. Gece Uranos Gaia’nın yanına gelip yatacağı sırada Kronos pusuya yattığı yerden çıkarak sol elini uzatıp sağ elindeki tırpanı Uranos’a doğru sallar, babasının hayalarını keser ve arkasından bir yere fırlatır.

The Mutiliation of Uranus – Giorgio Vasari(1511-1574) and Cristofano Gherardi(1508-1556)

Etrafa saçılan kanlardan Erinysler, devler ve Dişbudak Perileri (Melia’lar) meydana gelir. Kanayan organın denizdeki köpüklerle buluşmasından da Güzellik Tanrıçası Afrodit doğar.

The Birth of Venus (Afrodit) – Sandro Botticelli(1485)

Titanlar daha sonra Kyklopları ve Hekatonkheirleri Tartaros’dan çıkarır. Kykloplar ve Hekatonkheirlar da minnettarlıklarının bir göstergesi olarak Kronos’a bir saray inşa edip Kronos’u evrenin hakimi olarak ödüllendirirler. Fakat Kronos evrenin hakimiyetini eline alır almaz onları tekrar Tartaros’a hapseder.

Olympos Tanrılarının Doğuşu ve Yükselişi

Rheia, kardeşi Kronos ile birlikte olarak Olympos Tanrıları olarak da bildiğimiz; Hestia, Demeter, Hera, Hades, Poseidon ve en son olarak Zeus’u doğurur.

Hesidos Theogonia 451 - 459

Rheia Kronos’un yatağına girince

Şanlı evlatlar doğurdu ona:

Hestia, Demeter, altın sandallı Hera

Ve güçlü Hades, yerin altında oturan,

Yüreği acımak nedir bilmeyen tanrı,

Toprağı sarsan, uğultulu tanrı Poseidon,

Ve temkinli Zeus, tanrıların ve insanların babası,

Yıldırııııları yeryüzünü titreten. 

Fakat Kronos tıpkı babası Uranos gibi zorbaca davranarak çocuklarını teker teker yutar.

Cronus & Rhea, C5th B.C., Metropolitan Museum of Art, New York

Çünkü Uranos ve Gaia, çocuklarından birinin kendisini tahtından edeceğini Kronos’a kehanet etmişlerdir. Bu yüzden doğacak çocuklarından birinin kendisini öldürüp yerine geçeceğinden korkmaktadır.  Zeus’un doğumundan önceki bütün çocukları Kronos tarafından yutulan Rheia, Zeus’a gebe kaldığında Gaia ve Uranos’a Zeus’u Kronos’tan gizli doğurmak için yalvarır. Hesiodos, Zeus’un doğuşunu şu şekilde anlatır;

Saturn(Kronos) devouring his Son. 18th.century. Giulia Lama. Italian 1681-1747.

Sonra bereketli Girit’te Lyktos’a götürdüler onu,

Son oğlu büyük Zeus’u doğuracağı gün.

Ulu Toprak tanrıça aldı çocuğu

Besleyip yetiştirmek için koca Girit’te;

Hızlı gecenin karanlıklarından yararlanıp

Diktos tepelerine götürdü onu,

Sık ormanlarla kaplı Aigaion eteklerinde

Kutsal toprağın gizli derinliklerinde

Ulaşılmaz bir mağaraya sakladı onu,

Sonra koca bir taşı bezlere sarıp

Verdi göklerin güçlü oğlu Kronos’a,

O da yakalayıp iki eliyle taşı

Yuttu indirdi uğursuz midesine,

Anlamadı yuttuğunun bir taş olduğunu,

Oğlununsa dipdiri kaldığını,

Ve az sonra yenilmez, baş olmaz gücüyle

Babasının hakkından geleceğini,

Onu tahtından atıp yerine geçeceğini,

Ölümsüzlerin kralı olacağını.

Gaia, Girit Adası’ndaki mağarada gizlenen Zeus’a bakması için Melisseus’un kızları Dişbudak Perisi Adrestia ile onun kız kardeşi İo’yu ve Amaltheia’yı tayin eder. Zeus burada, üvey kardeşi Pan ile birlikte Amaltheia’nın sütünün yanı sıra balla beslenir.

Nicolas Poussin (1594–1665) – The Nurture of Jupiter

Zeus büyüyüp  olgunluk çağına geldikten sonra Okeanos Irmağı kıyısında dişi Titan Metis ile karşılaşır. Metis’in Zeus’u yönelendirmesi sonucunda annesi Rheia’yı ziyaret eden Zeus, annesine babası Kronos’tan intikam alabilmesi için kendisini Kronos’un sakisi yapmasını söyler. Bunu hemen kabul eden Rheia bazı anlatılarda ise Metis,ona Kronos’u kusturmak için hazırladığı karışımı verir. Zeus bu karışımı Kronos’un içkisine koyar. İçkiyi içen Kronos hem Zeus yerine yuttuğu taşı hem de daha önce yuttuğu çocuklarını kusar. Kardeşleri ile oradan ayrılan Zeus, Titanlarla 10 yıl sürecek savaşın da başlamasına sebep olur.

Bu savaşın bir tarafında gücünü kaybeden Kronos’un yerine kendilerine komutan olarak İapetos’un oğlu Atlas’ı seçen Titanlar diğer tarafında ise kendilerine Zeus’u lider seçen Kronos’un çocukları vardır. 10 yıl süren savaşta uzun süre iki taraf da herhangi bir üstünlük sağlayamaz. Fakat Gaia Zeus’a, Kronos’un tahtı ele geçirdikten sonra Tartaros’a gömdüğü Kyklopları ve  Hekatonkheirleri serbest bırakıp onlardan yardım alırsa Titanları devirebileceği kahanetinde bulunur. Zeus Kronos’un Kyklopları ve  Hekatonkheirleri kapattığı zindanın bekçiliğini yapan, belden yukarısı yılan saçlı bir kadın, belden aşağısı ise 4 ayaklı bir ejderha olan Kampe’yi öldürdükten sonra Kyklopları ve  Hekatonkheirleri Tartaros’tan kurtarır.

Bunun üzerine Kykloplar (kimi anlatılara göre Hepaistos yardımıyla) Zeus’a, saldırı silahı olarak yıldırımı; Hades’e, görünmezlik miğferini ve Poseidon’a da üç dişli yabayı vererek Hekatonkheirler ile birlikte Zeus’a bağlılık yemini ederler. Bu olaylardan sonra Zeus, Hades ve Poseidon savaş planlarını hazırlarlar; Hades, Poseidon Kronos’a üç dişli yabasıyla saldırıp onun dikkatini başka yere çektiğinde, karanlığa bürünüp Kronos’un silahlarını çalar ve Zeus da gönderdiği yıldırımla babasını öldürür. Bu arada Hekatonkheirler yerlerinden söktükleri kayaları geri kalan Titanlara savurur. Diğer Tanrılar da onları takip ederler. Kronos ve Atlas’ın dışında savaşta yenilen bütün Titanlar, bir daha Hellas’ı rahatsız etmemek üzere, Hekatonkheirlerin nöbet tuttuğu Tartaros’a hapsedilirler. Titanların lideri olan Atlas ise ibret olması için Zeus tarafından dünyayı omuzlarında taşımakla cezalandırılır; fakat dişi Titanlar, Rheia ve Metis’in hatırına cezalandırılmazlar.

Böylece Gaia birinci devrimi Uranos için hazırladıktan sonra, ikinci devrimi de Uranos’u deviren oğlu Kronos için hazırlamış oldu.

Yararlanılan Kaynaklar
  • Theogonia & İşler ve Günler – Hesiodos – Çeviri:Sabahattin Eyüboğlu ve Azra Erhat
  • Robert Graves- Yunan Mitleri
[Toplam:4    Ortalama:4.8/5]

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen adınızı giriniz