İsfahan Mescid-i Cuma

0
[Toplam:13    Ortalama:3.8/5]

İnşa Tarihi: 1072-1092

Bani ve Mimarı: İsfahan Mescid-i Cuma, Sultan Melikşah adına Nizamülmülk tarafından yaptırılmıştır.

isfahan-mescidi-cumasi

Mimari Tanım – Plan

  • İsfahan Mescid-i Cuması yaklaşık dikdörtgen plana sahip mihrap önü kubbeli dört eyvanlı bir yapıdır.
  • Yapı Abbasi halifelerinden El Mansur’un 755 tarihinde yaptırdığı kerpiçten avlulu çok sütunlu caminin yerine, inşa edilmiştir.
  • Yapı ilk inşa edildiğinde daha düzenli bir dikdörtgen plana sahipken zamanla eklenen ilave hücrelerle genişletilmiştir.
  • Yapıya ilk eklemeler vezir Nizamülmülk tarafından 1080 yılında bir mihrap kubbesiyle olmuştur.
  • İsfahan camii Selçuklulardan sonra İlhanlılar, Muzafferiler, Akkoyunlular ve Safeviler zamanında yapılan ilavelerle büyük bir yapı topluluğu haline gelmiştir.

adsiz

  • Cami mihrap önü kubbeli bir harim, dört eyvanlı revaklı bir avlu ve kuzeyde yer alan küçük bir mekandan ibarettir.
  • Caminin girişi, avlunun güney cephesinde bulunan büyük eyvandan sağlanır. Giriş eyvanının üzeri kubbeyle örtülüdür.
  • Mihrap önü kubbesinin kare payelere oturması üç yöne üçer kemerle geçit vermesi ve kubbeye geçişin üç dilimli tromplarla sağlanması Karahanlı sanatının etkisini açıkça göstermektedir.
  • Kubbe güney yönde mihrap duvarına ve sekiz büyük paye üzerine oturmaktadır ve üç yönden dokuz kemerle harime açılmaktadır.
  • Yapıya eklenen diğer kubbe ise Tacül Mülk tarafından, caminin kuzeyinde Sultanın eşi Terken Hatun için inşa edilmiştir.
İsfahan Mescidi Cuması Terken Hatun Kubbesi
İsfahan Mescidi Cuması Terken Hatun Kubbesi
  • Kubbe kasnağındaki tuğla kitabede Mervehan ibn Husrev Firuz adı ve 1088 tarihi yazılıdır.
  • Bu daha küçük ebattaki kubbe çatıdan başlayarak kasnağa doğru genişler.
  • Kubbe payeler ve uzun sivri kemerler üzerine oturmaktadır.
  • Geçiş elemanı olarak tromp kullanılmıştır.
  • Hafif sivri kubbe, külahıyla bir uyum içerisindedir.
İsfahan Mescid-i Cuması Kubbe
İsfahan Mescid-i Cuma Kubbesı
  • Burada bir mihrap yoktur.
  • Mekana küçük bir kapı ile karanlık bir koridordan girilir.
  • Yapı küçük ebatta olmasına rağmen ayrıntılara yer vermiş olgun bir örnek oluşturmuştur.
  • Büyük Selçuklu mimarisinin en güzel eserlerinden olan yapı, Terken Hatun’un camiye geliş ve gidişinde dinlenmesi ve namaz kılması için inşa edilmiştir.
  • Yapının dört eyvanlı ve revaklı avlusu dikdörtgen bir plana sahiptir ve harime giriş avludan sağlanır.
Revaklı Avlu - Fotoğraf. Abbas Pustinduz
Revaklı Avlu – Fotoğraf: Abbas Pustinduz
  • Eyvan Büyük Selçuklular’ın gücünün sembolü olarak dört yönü işaret eder.
  • Eyvanlar dışa taşkın sivri kemerli, mukarnas dolgulu ve iki yanında kulelerle oluşturulmuştur.
  • Avlu revakları çift katlı olup yine sivri kemerli hücrelere ayrılmıştır.
  • Cuma mescidinde dikkati çeken bir diğer özelliği ise dört köşeden kubbe yuvarlağına geçişi sağlayan içi kavsaralar ve döşeli tromplardır.
  • Teknik açıdan oldukça başarılı olan yapı oluşturduğu mimari form ile gotik bir esinti oluşturur.
Süsleme Özellikleri

Yapı tezyinat bakımından oldukça kuvvetli bir eserdir. Çini işçiliğinin en zengin örneklerinin yer aldığı yapı cephesinde geometrik ve bitkisel figürler bir kompozisyon oluştururlar.

İsfahan Mescid-i Cuması Taç Kapı Süslemesi
İsfahan Mescid-i Cuması Taç Kapı Süslemesi

Yapının revaklı avlusunda kemer yüzeyleri ve kemerler arasına kalan duvar hatları çiniyle süslenmiştir. Kemer yüzeyleri bitkisel bezeme ile şekillenirken kemer aralarında geometrik kompozisyonlar görülmektedir. Eyvan içerisindeki mukarnas yüzeyleri motifli işlemelerle hareketlendirilmiştir.

İsfahan Mescid-i Cuması Mukarnas Yüzeyi
İsfahan Mescid-i Cuması Mukarnas Yüzeyi

Eyvan yüzeyi benzer şekilde mavi rengin ağırlıkta olduğu çeşitli tonda çinilerle bir kompozisyon oluşturmuştur. Eyvan köşelerinde yer alan kuleler turkuaz renkli çinilerle baklava dilimlerine bölünmüş içerisi geometrik desenlerle bezenmiştir.

 

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen adınızı giriniz